เคยสงสัยไหมว่าเวลาที่เราผลักประตูหนักๆ หรือออกแรงยกดัมเบลในยิม กล้ามเนื้อของเราทำงานอย่างไร? คนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่ากล้ามเนื้อมีหน้าที่ทั้ง "ผลัก" และ "ดึง" ตามทิศทางที่เราเคลื่อนไหว แต่ในทางชีวกลศาสตร์แล้ว ร่างกายมนุษย์มีความลับที่น่าทึ่งซ่อนอยู่ นั่นคือกล้ามเนื้อของเราทำหน้าที่ได้เพียงอย่างเดียวคือ "การดึง" เท่านั้น!
กลไกการทำงานที่แท้จริงของกล้ามเนื้อ
โครงสร้างของกล้ามเนื้อถูกออกแบบมาเพื่อการหดตัว (Contraction) เมื่อสมองสั่งการให้เราเคลื่อนไหว เส้นใยกล้ามเนื้อจะหดสั้นลงเพื่อดึงกระดูกที่มันยึดเกาะอยู่ให้เคลื่อนที่ตามทิศทางที่ต้องการ กระบวนการนี้เองที่สร้าง Mechanical force หรือแรงเชิงกลขึ้นมาเพื่อขับเคลื่อนร่างกาย หากจะเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจน กล้ามเนื้อก็เหมือนกับ "เชือก" ที่เราสามารถใช้ดึงสิ่งของเข้าหาตัวได้ แต่เราไม่สามารถใช้เชือกเส้นเดิม "ผลัก" สิ่งของให้ออกไปได้นั่นเอง
แล้วทำไมเราถึง "ผลัก" สิ่งของได้?
คำถามที่ตามมาคือ ถ้ากล้ามเนื้อดึงได้อย่างเดียว แล้วแรงผลักมหาศาลเวลาเราวิดพื้นหรือดันรถมาจากไหน? คำตอบอยู่ที่การทำงานประสานกันเป็นคู่ของกล้ามเนื้อที่เรียกว่า "Antagonistic pairs"
ยกตัวอย่างเช่น เมื่อคุณต้องการผลักประตู กล้ามเนื้อไทรเซป (Triceps) ที่อยู่หลังแขนจะทำการหดตัว (ดึง) เพื่อให้ข้อศอกเหยียดออก ในขณะที่กล้ามเนื้อหน้าแขนจะคลายตัว การรวมพลังจากการดึงในจุดต่างๆ ทั่วร่างกายนี้เองที่ถูกเปลี่ยนให้กลายเป็น Mechanical force ในทิศทางที่พุ่งออกไปด้านหน้า ทำให้เราสามารถทำกิจกรรมที่ดูเหมือนการผลักได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ความสำคัญของการเข้าใจแรง Mechanical force
การทำความเข้าใจว่ากล้ามเนื้อทำงานด้วยการดึงเพียงอย่างเดียว ไม่เพียงแต่เป็นความรู้พื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจ แต่ยังมีประโยชน์อย่างมากต่อการออกกำลังกายและการทำกายภาพบำบัด เพราะจะช่วยให้เราโฟกัสไปที่กลุ่มกล้ามเนื้อได้ถูกจุด รู้จักการจัดวางท่าทางเพื่อสร้าง Mechanical force ให้ได้แรงสูงสุดโดยที่ไม่เกิดอาการบาดเจ็บ
สรุปได้ว่า ทุกย่างก้าวและการเคลื่อนไหวที่เราเห็นว่าเป็นการผลักดัน แท้จริงแล้วคือศิลปะแห่งการ "ดึง" ที่ซับซ้อนและทรงพลังของระบบกล้ามเนื้อในร่างกายเรานั่นเอง