ในโลกของ Machine Learning การจัดกลุ่มข้อมูล (Clustering) ถือเป็นเทคนิคสำคัญของ Unsupervised Learning ที่ช่วยให้เราค้นพบรูปแบบซ่อนเร้นในข้อมูลได้โดยไม่ต้องมีคำตอบล่วงหน้า และหนึ่งในอัลกอริทึมที่ได้รับความนิยมอย่างมากคือ Hierarchical Clustering หรือการจัดกลุ่มแบบลำดับชั้น ซึ่งช่วยให้เรามองเห็นความสัมพันธ์ของข้อมูลได้อย่างเห็นภาพชัดเจนผ่านแผนภาพที่เรียกว่า Dendrogram
Hierarchical Clustering ทำงานอย่างไร?
กระบวนการจัดกลุ่มแบบ Hierarchical Clustering ที่นิยมใช้กันคือ Agglomerative Clustering หรือการรวมกลุ่มจากล่างขึ้นบน ลองจินตนาการถึงจุดข้อมูล เช่น ค่าเซนเซอร์การเคลื่อนไหวของโทรศัพท์มือถือ ในตอนเริ่มต้น ข้อมูลทุกจุดจะถูกมองเป็นกลุ่มของตัวเอง จากนั้นระบบจะคำนวณหาจุดที่มีความคล้ายคลึงกันมากที่สุดเพื่อจับคู่รวมกันเป็นกลุ่มใหม่ และทำซ้ำไปเรื่อยๆ จนกระทั่งข้อมูลทั้งหมดถูกรวมเป็นกลุ่มใหญ่กลุ่มเดียว
หัวใจสำคัญในการจัดกลุ่ม: วิธีการ Linkage
คำถามสำคัญคือ ระบบรู้ได้อย่างไรว่าควรจะรวมกลุ่มไหนเข้าด้วยกันก่อน? คำตอบคือการใช้ Linkage ซึ่งเป็นวิธีการวัดระยะห่างระหว่างกลุ่มข้อมูล โดยรูปแบบของ Linkage ที่นิยมใช้ มีดังนี้:
- Single Linkage: วัดระยะห่างจากจุดที่ใกล้ที่สุดระหว่างสองกลุ่ม เหมาะกับการจับกลุ่มที่มีลักษณะยาวต่อเนื่อง
- Complete Linkage: วัดระยะห่างจากจุดที่ไกลที่สุด ทำให้ได้กลุ่มที่มีขนาดกะทัดรัดและแน่นหนา
- Average Linkage: คำนวณค่าเฉลี่ยระยะห่างของทุกจุดระหว่างสองกลุ่ม ให้ผลลัพธ์ที่มีความสมดุลและลดผลกระทบจากข้อมูลที่ผิดปกติ (Outliers)
การเลือกใช้ Linkage ที่เหมาะสมกับลักษณะของชุดข้อมูล จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะช่วยให้ผลลัพธ์การแบ่งกลุ่มมีความแม่นยำและสะท้อนความจริงได้ดีที่สุด
อ่านผลลัพธ์ง่ายๆ ผ่าน Dendrogram
เมื่ออัลกอริทึมประมวลผลเสร็จสิ้น ผลลัพธ์จะถูกนำเสนอในรูปแบบแผนผังต้นไม้ที่เรียกว่า Dendrogram ซึ่งแสดงลำดับชั้นและระยะห่างในการรวมกลุ่ม ช่วยให้สาย Data สามารถเลือกจำนวนกลุ่ม (K-Clusters) ที่ต้องการได้อย่างยืดหยุ่นเพียงแค่ตัดเส้นในระดับความสูงที่เหมาะสม
สรุปได้ว่า หากคุณต้องการเริ่มต้นวิเคราะห์โครงสร้างข้อมูล การเข้าใจหลักการของ Hierarchical Clustering ร่วมกับการเลือกใช้เทคนิคการวัดระยะห่างที่ถูกต้อง จะช่วยให้การทำ Data Analytics ของคุณมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น